Op 6 oktober 2016 organiseerde FPC Gent het congres, “Zeer intensieve zorg binnen de forensische psychiatrie – Het zoeken naar een evenwicht tussen behandelen en beheersen”. Als eerste forensisch psychiatrisch centrum in België en als forensische behandelsetting met het hoogste beveiligingsniveau, vonden wij het immers belangrijk om een ‘inkijk’ te bieden aan de forensisch-psychiatrische zorgverstrekkers, beleidsmakers en andere stakeholders. Daarnaast waren wij verheugd dat externe experten kritisch wilden meedenken over hoe de behandeling en het therapeutisch leefklimaat binnen deze specifieke setting verder kan uitgebouwd worden.

Niet zonder trots blikken we terug op een boeiende en geslaagde dag voor de ca. 100 externe en 30 interne deelnemers.

Het startschot werd gegeven door Dr. Gökhan Goktas, hoofdgeneesheer FPC Gent. Na een hartelijke verwelkoming stak hij van wal met cijfers over de afdeling zeer intensieve zorg van FPC Gent en de forensisch-psychiatrische problematiek van de patiënten die er verblijven.

Vervolgens leidde Ruben van den Ameele, hoofd supportieve zorglijn FPC Gent, de collega’s van de ZIZ-afdeling in. Dr. Peter Neuteleers, psychiater FPC Gent, Mevr. Silke Vercruysse, afdelingspsycholoog FPC Gent en Dhr. Jorn Boeijkens, therapeutisch assistent FPC Gent brachten samen de eerste plenaire sessie van de congresdag ‘Pathologie en behandeling bij patiënten met nood aan zeer intensieve zorg’.

Abstract:
De populatie van een afdeling voor zeer intensieve zorg in een forensische high security instelling wordt over het algemeen gekenmerkt door een ernstige psychopathologie en een hoog veiligheidsrisico. Ze vereist dan ook een intensieve, individueel aangepaste behandeling en aanpak, een evenwicht tussen behandelen en beheersen.
De behandelend psychiater, de afdelingspsycholoog en een sociotherapeut van de afdeling zeer intensieve zorg van FPC Gent brachten hun visie en ervaringen vanuit de eerste high security afdeling voor zeer intensieve zorg en behandeling in België.
Presentatie:
Pathologie en behandeling bij patiënten met nood aan zeer intensieve zorg

Aansluitend lichtte Laurent De Boel, hoofdjurist FPC Gent ‘De toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in het kader van behandeling binnen FPC Gent’ toe.

Abstract:
De toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen creëert een spanningsveld tussen een therapeutische doelstelling enerzijds en de bescherming van de persoon en diens rechten anderzijds waarbij aldus gestreefd moet worden naar een doordacht en consequent evenwicht tussen beiden. Bijkomend werd  in deze uiteenzetting toegelicht hoe FPC Gent hiermee omgaat.
Presentatie:
De toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in het kader van behandeling binnen FPC Gent

Prof. Dr. Tom Vander Beken, UGent ging verder op dit thema met de sessie ‘Vrijheidsbeperkende maatregelen in een behandelsetting: het (gebrek aan) juridisch kader’.

Abstract:
Deze uiteenzetting benoemde de juridische principes die van toepassing zijn op het nemen van dwangmaatregelen t.a.v. personen die van hun vrijheid zijn beroofd, met een specifieke aandacht voor de consequenties ervan voor dwangmaatregelen in een behandel- en zorgsetting. Zowel internationale als nationale (Belgische) normen en standaarden passeerden hierbij de revue.
Presentatie:
Vrijheidsbeperkende maatregelen in een behandelsetting

Als afsluiter van de voormiddag wierp Prof. Dr. Joris Vandenberghe, UPC KU Leuven, UZ Leuven een blik op ‘Dwang als onderdeel van de behandeling? Een medisch-ethisch perspectief vanuit de algemene psychiatrie’.

Abstract:
Onder dwang verstaan we een patiënt tegen zijn wil iets laten ondergaan of iets (niet) laten doen. Dit impliceert gebruik van macht – al dan niet toegekend door wetgever, rechtbank of procureur – door de hulpverlener en inperking van de vrijheid en zelfbeschikking van de patiënt. Dwang onderscheidt zich van vrijheidsinperking door voorafgaande ‘contractuele’ afspraken (bv. afdelingsregels) en van drang en beïnvloeding, al is er een grijze zone. Binnen de grenzen van ons juridisch kader onderzoeken we vanuit klinisch en zorgethisch perspectief wanneer dwang gerechtvaardigd kan zijn. Daarbij worden niet alleen gevaar en wils- of beslissingsonbekwaamheid in rekening gebracht, maar ook proportionaliteit,  effectiviteit op korte en lange termijn en mogelijke negatieve gevolgen van dwang (bv. psychische en fysieke integriteit, weerslag op huidige en toekomstige zorg(relaties) en publiek imago van patiënten en GGZ in het algemeen (bv. stigma)). We maken een onderscheid tussen restrictieve dwang (vrijheidsbeperking, de patiënt iets ontzeggen, verbieden of niet laten doen, bv. de afdeling verlaten) en interventionele dwang (de patiënt iets laten doen of iets laten ondergaan, bv. dwangbehandeling). Omdat elke interventie het risico op nevenwerkingen en verwikkelingen inhoudt, ligt de lat voor interventionele dwang hoger. We stelden een aantal criteria voor waar restrictieve, respectievelijk interventionele dwang aan moet voldoen vanuit zorgethisch en emancipatorisch perspectief.
Presentatie:
Dwang als onderdeel van de behandeling

Na een gezellige lunch kwam Dhr. Joachim De Ridder, zorgcoördinator gevangenis Merksplas, aan bod met een sessie over ‘Pathologie en behandeling van ‘zeer intensieve zorg geïnterneerden’ in de gevangenis van Merksplas’.

Abstract:
De Penitentiaire Instelling  Merksplas ontwikkelde een knowhow rond opvang en behandeling van onstabiele  psychiatrische  patiënten vaak met ruime geschiedenis aan ernstige acting out.  Zij doet dit via een crisisafdeling en een specifiek vervolgtraject. Dit alles binnen een gevangeniscontext die bijzondere uitdagingen en vragen met zich meebrengt. In de presentatie werd een profielschets van de doelgroep en de organisatie en visie van het behandelaanbod overlopen, maar werden vooral ook bedenkingen en bevindingen uit de jarenlange praktijkervaring in deze erg gesloten setting besproken.
Presentatie:
Pathologie en behandeling van zeer intensieve zorg geïnterneerden

Als afsluiter van de congresdag konden alle deelnemers een voorkeursessie bijwonen. In functie van eigen interesses sloten deelnemers aan bij één van de volgende vier sessies:

Organisatie van het behandelmilieu op een afdeling zeer intensieve zorg
Dhr. Erik Schobben (afdelingshoofd FPC Gent), Dr. Erik Deprez (psychiater FPC De Kijvelanden), Dhr. Erick Bierschenk (afdelingshoofd FPC De Kijvelanden)

Op de zeer intensieve zorgafdeling is er constante beweging tussen beheersen en behandelen (zorg). We verzorgen patiënten die nog niet op een reguliere afdeling terechtkunnen. Het doel van een verblijf op de afdeling zeer intensieve zorg (ZIZ) is de patiënt voor te bereiden op het kunnen functioneren op een reguliere afdeling binnen FPC Gent. In deze sessie werd bekeken hoe we dit praktisch organiseren, zowel op de ZIZ-afdeling van FPC Gent als op de ZIZ-afdeling van FPC de Kijvelanden (Rotterdam).

Therapiestorend gedrag en agressie op een forensische afdeling
Dr. Inge Jeandarme (projectcoördinator Kefor OPZ Rekem), Dhr. Erwin Reyskens (afdelingshoofd PZ Asster Sint-Truiden)
Forensisch psychiatrische patiënten – en meer in het bijzonder patiënten met psychopathische kenmerken – zijn van oudsher gestigmatiseerd als gewelddadiger, moeilijker te behandelen en minder geneigd zich te conformeren aan behandelingsafspraken dan andere patiënten. In deze sessie werd aan de hand van literatuurgegevens onderzocht of deze premisses kloppen. Ook werden enkele onderzoeken besproken aangaande het voorkomen van therapiestorend gedrag bij geïnterneerden tijdens behandeling op een medium security unit. Van alle incidenten heeft interpersoonlijk geweld vermoedelijk de meeste impact, niet enkel op het personeel maar ook op de patiënten zelf. In het tweede deel van de sessie werd daarom meer praktisch stilgestaan worden bij het agressiebeleid op een acute opnameafdeling.

De nieuwe interneringswet: gevolgen voor FPC Gent
Dhr. Laurent De Boel (hoofdjurist FPC Gent), Mevr. Ingrid Dekkers (hoofd griffie & behandelrapportage FPC Gent)
De nieuwe interneringswet trad in voege op 1 oktober 2016. In deze sessie werd toegelicht welke implicaties dit heeft voor FPC Gent en alle Belgische geïnterneerden en op welke wijze FPC Gent hieraan tegemoet komt.

Behandelvisie FPC Gent + rondleiding
Dhr. Ruben van den Ameele (hoofd supportieve zorglijn FPC Gent)
In deze sessie werd een globaal beeld geschetst van het behandelbeleid van FPC Gent. Er werd stilgestaan bij de werking van de diverse afdelingen, bij de doorstroom van de patiënt van opname tot re-integratie en bij de organisatie van de behandeling (behandelaanbod en milieutherapeutisch kader). Aansluitend volgde een rondleiding doorheen het centrum waarbij onder andere een bezoek werd gebracht aan een afdeling en aan de diverse arbeidsateliers.

Tot slot een woord van dank aan alle sprekers en medewerkers die hun steentje hebben bijgedragen aan deze congresdag én aan alle deelnemers voor hun aanwezigheid!